Antoni Małecki
STUDIA HERALDYCZNE
Antoni Małecki
Tom I
Lwów
1890r.
Proklamacya herbu Habdank nieznana. (Jodło jego bywa w zapiskach nazywane łękawa lub łękawica, także biokotka (a. raczej pewnie biłkotka, białkotka, było ono bowiem białej barwy na polu czerwonem); po łacinie tragtura lub giratura(1). W słowie Habdank mamy tylko przydomek, wyjątkowo temu herbowi nadany w skutek wiadomego owego słowa, przez cesarza powiedzianego Skarbkowi, w myśl dawnego podania. Zęby Skuba była nazwą rodu lub herbu, na l. o żadnych nie ma dowodów.
Skoro nie znamy nazwy rzeczywistej Habdanka, pomijam i kwestyą topograficzną. Wsi Łękawa i Łękawica są wprawdzie w Krakowskiem i także w innych stronach, te jednak nie mogły mieć związku z tym herbem, skoro samo tylko godło jego tak określano.
39. Hełm, Paprocki 741. Niewątpliwie mylna to tylko pisownia zamiast, Chełm, której bronić nie może ta uwaga, że ją już Długosz popełnił (dawne zapiski tego herbu nie znają), a Paprocki tak to z niego przejął, co sam wyraźnie przyznaje. Dała do niej powód ta okoliczność, że godłem niniejszego herbu jest hełm na tarczy. Nazwą rodu mógł być chyba tylko Chełm.
Wsi z nazwą Chełm było i jest jeszcze mnóstwo: w Galicyi zachodniej mamy ich 3 w Królestwie Chełm 2 razy, Chełmo raz, Chełmce 3 razy. Niejedno po dziś dzień 'Chełmno' wynikło z dawniejszego Chełm; lak np. położone w Łęczyckiem Chełmno zwało się w XIII w. i jeszcze w Lib. Ben. Łaskiego nie tak, ale Chełm, a pisano je w dyplomatach 'Hełm' i 'Hałm'. (Obacz Dyplomatarzyk Ulanowskiego w IV T. Archiwum kom. hist. ). Małą osadę w Sandomierskiem Hełm (Iak pisaną) przywodzi i Tabela miast i wsi w Królestwie.
40. Herbord, Paprocki 665. — Jest to herb morawski, o czem już wie i Paprocki. Nazwa jego wzięła od imienia osobowego, przyjętego później na nazwisko familijne. Nie dziw więc, że osady tej nazwy nie ma w kraju naszym(1). — Drugą (może w Polsce dopiero przybraną) nazwą tego godła było Pawęza. Może z nią w związku był Pawężów w Tarnowskiem albo 8 razy się powtarzające Powązki w obwodzie warszawskim pod Mszczonowem, Wawrzyszewem i Lesznem.
41. Hołonóg, Paprocki 894. U Długosza Ołobok; u Niesieckiego Hołobok czyi Ołobok.
Jest wieś Ołobok (Paprocki pisze i to Hołobóg) nad rzeczką Ołobok w Wielkopolsce w odalanowskim powiecie.
Dzisiejsza miejscowość Mühlbock w powiecie cylichowskim (Züllichau), na pograniczu z Brandenburskiem dzisiejszem, zwała się po polsku także Ołobok (1).
42. Janina, Paprocki 815. Zwała się tez 'Pole w polu' co było tylko określeniem godła (2). Zawołaniem była Janina.
Wieś Janina leży w Krakowskiem, w powiecie stobnickim; Janiny (zwane także Joniny) w tarnowskim.
Janina ta w stobnickim powiecie mogłaby najprędzej być uważana za powód zawołania Janina; sama ta zaś wieś zawdzięczała swą nazwę tej okoliczności, że ją na swojem terrytoryum w XII wieku założyli Szpitalnicy św. Jana Jerozolimskiego czyli tak zwani Johannici. — Kwestya dotąd niewyjaśniona co do Joliannitów w tamtej okolicy miała się, jak następuje. Na podstawie przywileju Henryka księcia sandomirskiego bez daty (z r. c. 1153), z licznymi myłkami wydanego z autentyku przez Bartoszewicza w III. T. Kod. dypl. Rzyszcz. Nr. 4, przychodzimy do wiadomości, że rzeczony książę, powoławszy nieco rychlej kilku tych szpitalników z Ziemi świętej do siebie, około r. 1158 założył im klasztor a raczej szpital w Zagościu nad Nidą w obwodzie i powiecie stobnickim i uposażył tę fundacyą dwiema wsiami, zwanymi jedna Zagość, druga 'Boreszowie alio nomine Wlaszow'; do czego przydał i karczmę we wsi przyległej Czechowie. — Nazwa Lej drugiej wsi 'Boreszowie' z dawien dawna poszła w niepamięć; 'Wlaszow' (w późniejszym dokumencie Ulazou) Iakże nie daje się już odszukać. Przypuszczam, że zwała się ona wtedy Łazy czyli 'u Łazów', jak się to i gdzieindziej co do osad tego rodzaju powtarza, a dziś będzie pewnie przezwana inaczej. Za Włostów albo za Włoszczowice nie sądzę, żeby mogła być brana. — Około r. 1173 zatwierdził tę fundacyą Kazimierz Sprawiedliwy, a to dyplomatem (znowu bez daty) zamieszczonym, w tymże tomie Kod. Rzyszcz. jako Nr. 6. Czytamy tu, że wyposażenie Jobannitów zagojskich sianowi 'cała ziemia Zagojska, scilicet cztery wsi*, których tu jednak z nazwiska nie wymieniono, a oprócz tego jeszcze i owa piąta wieś, pochodząca z daru Henryka, imieniem 'Ulazou'. — Dalsze zatwierdzenie otrzymał Zagość od Leszka Białego, len jednak dokument do czasów naszych nie doszedł.
Posiadamy dopiero dyplomat Bolesława Wstydliwego z r. 1244 (ibid. Nr. 23 i Kod. Małopolski II Nr. 567), zatwierdzający przywileje i Henryka i ów zaginiony Leszka. Z tegoto dokumentu dopiero dowiadujemy się,